Yazı İçeriği
Kentsel dönüşüm sırasında yıkılan binalarda asbest içeren malzemeler bulunabilir. Bu malzemeler zarar gördüğünde havaya karışan lifler sağlık riski oluşturur. Çocukların yıkım alanlarında ve moloz yığınları arasında oynamaması, şüpheli malzemelere dokunulmaması ve riskin uzmanlarca değerlendirilmesi gerekir.
Göğüs Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Özkan Demirhan, kentsel dönüşüm alanlarına yakın yaşayan ailelerin asbest konusunda dikkatli olması gerektiğini belirtiyor. Bültenin temel uyarısı, çocukların yıkım alanları ve şantiye tozuyla temasını önlemek.
Asbest nedir, eski binalarda neden bulunabilir?
Asbest, doğada bulunan lifli minerallerin ortak adıdır. Dayanıklı ve ısıya dirençli olması nedeniyle geçmişte yalıtım malzemeleri ve asbestli çimento gibi yapı ürünlerinde kullanılmıştır. Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre asbest içeren malzemenin bozulması, kesilmesi veya yıkılması sırasında lifler havaya karışabilir. Binanın eski olması tek başına asbest bulunduğunu kanıtlamaz; risk, kullanılan malzeme ve yapılan işleme göre değerlendirilmelidir.
Asbestin sağlığa zararları nelerdir?
DSÖ, beyaz asbest dahil bütün asbest türlerinin insanlarda kanser yapabildiğini bildiriyor. Solunan lifler akciğerlerde uzun süre kalabilir; akciğer kanseri, mezotelyoma ve akciğerde nedbeleşmeyle seyreden asbestoz gibi hastalıklarla ilişkilidir. Mezotelyoma, akciğer ve karın boşluğu gibi bölgeleri örten zarların kanseridir.
ABD Ulusal Kanser Enstitüsüne göre risk; maruziyetin miktarı, süresi ve lifin özellikleri gibi etkenlere bağlıdır. Hastalık belirtileri maruziyetten yıllar sonra ortaya çıkabilir. Bu nedenle o anda öksürük olmaması ortamın güvenli olduğunu göstermez; bir kez toza maruz kalmak da mutlaka hastalanılacağı anlamına gelmez.
Her yıkım tozu asbest değildir, görünüşle karar verilmez
Bir yıkım alanında asbest bulunduğu yalnızca tozun rengine veya binanın görünüşüne bakılarak söylenemez. Çevrede asbest olup olmadığını öğrenmek için şüpheli malzemeyi ailelerin toplaması değil, eğitimli uzmanların uygun örnekleme ve değerlendirme yapması gerekir. Gözle görülen tozun azalması da tek başına bir güvenlik ölçümü değildir.
Çocuklar yıkım alanlarında oynamamalı
Kentsel dönüşüm sahaları, boşaltılmış binalar ve moloz yığınları çocukların oyun alanı olmamalı. Asbest olup olmadığı henüz bilinmese bile çocukların bu alanlara girmesine, parçalarla oynamasına veya buldukları malzemeleri eve getirmesine izin verilmemeli. Çalışma durmuş, işçiler ayrılmış ya da hafta sonu gelmiş olması alanın güvenli olduğu anlamına gelmez.
Aileler çocuklarına sınırı somut biçimde anlatabilir: Şantiye çitini geçmemek, moloz yığınına tırmanmamak, top veya oyuncak kaçtığında alana girmeyip bir yetişkine haber vermek. Oyun için yıkım ve atık depolama alanlarından ayrı, kullanıma açık yerler seçilmeli. Okul yolu veya oyun alanı bir yıkım sahasına komşuysa okul yönetimiyle erişim önlemleri ve alternatif güzergâh konuşulmalı.
Şüpheli malzemeye dokunmayın, numune almayın
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), asbest içerebilecek hasarlı malzemelerin bulunduğu alanlara çocukların erişiminin sınırlandırılmasını öneriyor. Şüpheli malzemeye dokunulmamalı; kırma, delme veya evde numune alma girişiminde bulunulmamalı. Değerlendirme ve gerektiğinde müdahale, bu konuda eğitimli uzmanlar tarafından yapılmalı.
EPA’ya göre sağlam ve müdahale edilmeyen asbestli malzemeyi yerinde bırakmak çoğu durumda en uygun yaklaşım. Gereksiz veya hatalı söküm, liflerin yayılmasına neden olabilir.
Temizlik önerileri asbest müdahalesiyle karıştırılmamalı
Asbest içerebilecek döküntüyü süpürmek, tozunu almak veya sıradan elektrikli süpürgeyle çekmek uygun değil. EPA’nın profesyonel çalışma rehberinde ıslak yöntemler ve özel HEPA vakum sistemleri; alanın kontrolü, eğitimli personel ve atık yönetimiyle birlikte ele alınıyor. Bu nedenle ev tipi bir hava temizleyici veya nemli bez, şüpheli asbest bulaşını güvenle gideren bir çözüm olarak sunulamaz.
Şantiye tozunu eve taşımamak da önemli
ABD Ulusal Kanser Enstitüsü, iş ortamındaki liflerin çalışanların kıyafetleri, ayakkabıları veya saçlarıyla eve taşınmasının aile üyeleri için maruziyet oluşturabildiğini bildiriyor. EPA da kirlenmiş iş kıyafetlerinin eve götürülmemesini vurguluyor. Asbest bulaşından şüphelenilen malzeme ve kıyafetler için sıradan ev temizliği yerine uzman değerlendirmesi gerekir.
Pencereyi kapatmak veya evde filtre kullanmak, yıkım sahasındaki tehlikenin kontrol altına alındığını göstermez. Kalıcı çözüm; riskin yıkım öncesinde değerlendirilmesi, gerekli işlemlerin eğitimli ekiplerce yürütülmesi ve çocukların çalışma alanından uzak tutulmasıdır. Aileler, okul veya bina yönetiminden şantiye çevresindeki erişim önlemleri hakkında bilgi isteyebilir.
