Yazı İçeriği
Çocuklarda tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları, bazı durumlarda idrarın mesaneden böbreklere geri kaçmasıyla ilişkili olabilir. Vezikoüreteral reflü (VUR) adı verilen bu durum her çocukta ameliyat gerektirmez. Tanı ve tedavi; çocuğun yaşı, enfeksiyon öyküsü, reflünün derecesi ve böbreklerin durumuna göre planlanır. Çocuk Ürolojisi Uzmanı ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Ürolojisi Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tarkan Soygür, çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu hakkında ailelerin bilmesi anlattı!…
Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonları neden ortaya çıkar?
İdrar yolu enfeksiyonu, bakterilerin idrar yollarına ulaşarak çoğalmasıyla gelişir. Her enfeksiyon doğuştan bir yapısal sorun olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte mesanenin tam boşalamaması, işeme bozuklukları, kabızlık ve bazı anatomik sorunlar enfeksiyon riskini artırabilir. Tekrarlayan veya ateşli enfeksiyonlarda hekim, altta yatan bir sorun bulunup bulunmadığını değerlendirir.
İdrar yolu enfeksiyonları denilince sıkça duyduğumuz vezikoüreteral reflü nedir?
Vezikoüreteral reflü, mesaneye gelmiş olan idrarın tekrar böbreklere geri kaçmasıdır. Normalde idrar böbrekte üretildikten sonra mesaneye iletilir, mesanede depolanır ve işeme sırasında dışarı atılır. İdrar tekrar geri böbreklere kaçmaz. Ancak bazen geri kaçışı engelleyen koruyucu mekanizma yeterince gelişmemiş olabilir, mesanedeki idrar yukarıya, yani böbreklere doğru kaçabilir ve bu durum çeşitli sorunlara yol açabilir.
Vezikoüreteral reflü hangi durumlarda araştırılır?
Bize başvuran hastalar genellikle iki gruptur. Birinci grup, özellikle ateşli idrar yolu enfeksiyonlarıyla, yani böbreğin de etkilendiği enfeksiyonlarla gelir. Diğer grup ise anne karnında böbrek genişlemesi saptanması üzerine, henüz enfeksiyon geçirmeden değerlendirilir.
Vezikoüreteral Reflü neden önemlidir?
Reflü bizim için özellikle ateşli idrar yolu enfeksiyonlarına, yani piyelonefrit dediğimiz böbrek enfeksiyonu yol açabildiği için önemlidir. Piyelonefrit, böbreğin iltihabıdır. Uygun tedaviyle iyileşebilir; ancak bazı durumlarda böbrekte kalıcı hasar bırakabilir ve bu hasarlar ileride ciddi böbrek sorunlarına neden olabilir.
İdrar yolu enfeksiyonu ve Vezikoüreteral Reflü tanısı nasıl konulur?
Tanı sürecinde çocuğun yaşı, tuvalet eğitimi, belirtileri ve enfeksiyon öyküsü birlikte değerlendirilir. İdrar örneğinin uygun yöntemle alınması ve gerektiğinde kültürle incelenmesi önemlidir. Ultrason böbrekler, mesane ve idrar yollarının değerlendirilmesinde kullanılabilir. Halk arasında “sondalı film” olarak bilinen işeme sistoüretrografisi (VCUG), mesaneden yukarıya geri kaçışı gösterebilir. Hangi çocuğa hangi tetkikin gerektiğine hekim karar verir; her idrar yolu enfeksiyonunda bütün görüntülemeler yapılmaz.
Böbrekte geçirilmiş enfeksiyonlarla ilişkili hasarın değerlendirilmesi gerektiğinde DMSA sintigrafisi gibi nükleer tıp tetkiklerinden yararlanılabilir. Bu inceleme her çocukta otomatik olarak uygulanmaz.
Vezikoüreteral reflü her zaman tedavi gerektirir mi?
Her vezikoüreteral reflüsü olan çocuk hemen ameliyat edilmez. Reflü bazı çocuklarda sorun yaratmadan izlenebilir; ateşli veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu bulunan çocuklarda ise değerlendirme özellikle önemlidir. Görülme oranları incelenen çocuk grubuna göre değişir.
Önemli bir nokta şudur: Vezikoüreteral reflü, çocuk büyüdükçe kendiliğinden düzelebilen bir hastalıktır. Çocuğun anatomisi geliştikçe ve mesane daha etkin çalışmaya başladıkça reflü ortadan kalkabilir. Ayrıca çocuk büyüdükçe idrarını daha düşük basınçla ve daha doğru şekilde yapmayı öğrenir.
Reflünün kendiliğinden düzelme olasılığı ve enfeksiyon riski birlikte değerlendirilir. Bazı çocuklarda yakın takip yeterli olabilir; uygun hastalarda hekim koruyucu antibiyotik tedavisi önerebilir. Antibiyotik başlanması, dozu ve süresi çocuk özelinde belirlenir.
Koruyucu antibiyotik tedavisi neden uygulanıyor?
Reflüyü bir asansöre benzetebiliriz. Mesanedeki idrarı ve mikropları yukarı, yani böbreğe taşıyan bir asansör gibi düşünebiliriz. Asıl sorun reflünün kendisi değil, mikropların bu asansöre binerek böbreğe ulaşmasıdır. Bu nedenle amaç, mesaneyi mikroplardan uzak tutarak bu asansörü boş bırakmaktır. Uygun hastalarda bu amaçla koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanır ve çocuk büyüyene kadar böbrekler korunur.
Hangi durumlarda cerrahi tedavi gerekir?
Bazı çocuklarda, tüm önlemlere rağmen tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları görülebilir. Özellikle işeme bozuklukları ve idrar tutma alışkanlıkları varsa, reflünün kendiliğinden düzelme ihtimali azalır. Bu durumda cerrahi tedavi gündeme gelir. Yani cerrahi tedaviyi gerektiren en önemli durum, tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonlarının engellenememesidir.
Cerrahi tedavi yöntemleri nelerdir?
Cerrahide iki temel yöntem vardır. Birincisi, endoskopik yani kapalı yöntemle mesanede idrarın yukarı kaçtığı bölgeye vücutla uyumlu bir madde enjekte edilerek reflünün engellenmesidir. Bu yönteme enjeksiyon ya da STING adı verilir ve uygun anatomisi olan hastalarda oldukça etkilidir. Eğer anatomik yapı uygun değilse, açık, laparoskopik veya robotik cerrahi ile kaçak olan mekanizma anatomik olarak onarılır. Bu ameliyata, üreteroneosistostomi ya da üreteral reimplantasyon denir ve başarı oranı çok yüksektir.
Ailelere vermek istediğiniz en önemli mesaj nedir?
Özellikle bezi bırakmış çocuklarda, çocuğu idrar yolu enfeksiyonlarından koruyan en önemli şey çocuğun düzenli olarak çişini yapması, uzun süre sıkıp, bekletip çişini tutmaması, tuvalette acele etmemesi ve kabız kalmamasıdır.
Sünnet, uygun erkek çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmaya yönelik seçeneklerden biri olarak hekimle değerlendirilebilir; her çocuk için otomatik bir tedavi önerisi değildir.
Kız çocuklarında temizlik olabildiğince, suyla yıkama şeklinde, önden arkaya yapılmalı, aşırı temizlikten de kaçınılmalıdır.
Tanı konmuş her vezikoüreteral reflü için ameliyat gerekmeyeceği akılda tutulmalıdır.
Pek çok çocuk uygun takip ve tedaviyle kendiliğinden iyileşebilir.
Endoskopik tedavi doğru hastada çok başarılıdır; ancak her hastada zorlanarak uygulanmamalıdır. Önemli olan, her çocuk için en doğru tedavi yöntemini seçmektir.
Gereken durumlarda, açık veya robotik yöntemle yapılan tedaviler de tecrübeli ellerde son derece başarılı sonuçlar vermektedir.
Kısaca aileler için
- VUR, idrarın mesaneden üreterlere ve bazen böbreklere geri kaçmasıdır.
- Her reflü ameliyat gerektirmez; takip ve tedavi çocuğa göre belirlenir.
- Tuvaleti ertelememek, mesaneyi düzenli boşaltmak ve kabızlığı ele almak önemlidir.
Okuma önerisi: Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu belirtileri.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; çocuğunuza özel tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
