Yazı İçeriği
Çocuğun düşüp dişini çarpması, dişin kırılması ya da tamamen yerinden çıkması aileler için kaygı verici olabilir. İlk yaklaşımda çocuğun genel durumu kadar, etkilenen dişin süt dişi mi kalıcı diş mi olduğu da önemlidir. Yerinden çıkan süt dişi geri yerleştirilmez; kalıcı dişte ise doğru ve hızlı müdahale ile dişin kurumasının önlenmesi önem taşır. Ağrı geçse veya diş dışarıdan sağlam görünse bile diş hekimi kontrolü ihmal edilmemelidir. Çocuk Diş Hekimliği Uzmanı Uzm. Dt. Nurgül Demir, çocuklarda düşme ve diş kırılması ile ilgili Anne Bebek Kulübü’nün sorularını yanıtladı. İşte diş travması sonrasında ilk yaklaşım ve diş travmaları karşısında yapılması gerekenler!..
1. Diş darbesinden hemen sonra aile veya öğretmen önce neyi kontrol etmeli; hangi belirtilerde acil sağlık hizmetine başvurmalı?
Çocukların düşme ve çarpışma sırasında yaşayabileceği kazalar; dişlerde kırılmaya, dişin yerinden oynamasına veya tamamen yerinden çıkmasına, ayrıca ağız bölgesindeki yumuşak ve sert dokularda yaralanmalara neden olabiliyor. Bunlardan bazıları ilk bakışta fark edilmeyebilir veya bir şikayet oluşturmayabilir. Bu nedenle ağız ve dişler bölgesini etkileyen bir travma varlığında vakit kaybetmeden bir diş hekimine gidilmelidir.
Şiddetli bir çarpışma, düşme gibi ciddi travmalarda ise, öncelikle çocuğun genel sağlığı değerlendirilmelidir. Ağız içindeki kanama, şiddetli ağrı, çene hareketlerinde güçlük veya baş travması şüphesi varsa en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
2. Süt dişi ve kalıcı diş ayrımı ilk yaklaşımı nasıl değiştirir? Yetişkin hangi diş olduğundan emin değilse ne yapmalı, hangi müdahalelerden kaçınmalı?
Süt dişi travmalarında, süt dişi köklerinin altında gelişimini sürdüren daimi diş tomurcuklarının etkilenmesi riski ön plana çıkarken, daimi dişlere gelen travmalarda ise diş kaybı ihtimali acil müdahalenin önemini ortaya koyar. Ortalama 6 yaş civarında daimi dişler çıkmaya, süt keser dişler düşmeye ve yerine kalıcı olanlar gelmeye başlar.
Bir travma anında yetişkinlerin travma bölgesine yanlış veya kontrolsüz müdahalelerde bulunması, profesyonel olarak diş hekimi tarafından uygulanması gereken tedavilerin başarı şansını düşürebilir. Travma bölgesine zorlayıcı müdahalelerden kaçınılmalı; ancak doğru ilk yardım müdahaleleri de geciktirilmemelidir. Travma sonrasında en kısa zamanda bir diş hekimine başvurulması, ileride ciddi komplikasyonlara yol açabilecek sorunların önlenmesinde önem arz eder.
Ailenin, yerinden çıkan dişin süt dişi mi daimi diş mi olduğunu ayırt edemediği durumlarda; travma bölgesine herhangi bir müdahalede bulunulmadan en kısa sürede diş hekimine başvurulmalıdır.
3. Diş kırıldığında, yerinden oynadığında veya tamamen çıktığında, profesyonel yardıma ulaşana kadar yapılacaklar nasıl ayrılır?
Bu tür acil durumlarda ebeveynlere yol göstermek amacıyla Uluslararası Dental Travmatoloji Derneği tarafından desteklenen ToothSOS uygulaması ücretsiz olarak kullanılabiliyor. Android ve iOS cihazlarda erişilebilen uygulama, farklı diş yaralanmalarını tanımaya ve profesyonel yardım alınana kadar yapılması gerekenler hakkında bilgi edinmeye yardımcı oluyor.
Diş kırıldığında veya yerinden oynadığında
Darbe sonucunda dişin bir bölümü kırıldığında, kopan parçanın bulunması ve ideal koşullarda muhafaza edilmesi, uygun vakalarda bu parçanın yeniden dişe yapıştırılmasına olanak tanıyabilir. Bulunan diş parçası temiz bir kapta süt veya serum fizyolojik içerisinde muhafaza edilerek en kısa sürede diş hekimine ulaştırılabilir. Diş yerinden oynadığında, dişe zorlayıcı kuvvet uygulanmamalı, tekrar tekrar harekete zorlanmamalıdır; hızlı bir şekilde diş hekimine başvurulmalıdır.
Diş tamamen yerinden çıktığında
Dişin tamamen yerinden çıkması durumunda ise, süt dişi mi daimi diş mi olduğu ayrımı önemlidir. Süt dişiyse, yerinden çıkan diş yeniden yerine yerleştirilmemelidir. Diğer dişlerin travmadan etkilenip etkilenmediğinin kontrolü yapılmalı, iyileşme takip edilmelidir. Yerinden tamamen çıkan bir kalıcı diş ise, dişin uygun koşullarda, mümkün olan en kısa sürede yerine yerleştirilmesi dişin iyileşmesi sürecinde uygulanan tedavinin başarısı için önemlidir; hızlı müdahale önerilir. Yerinden çıkan dişin köküne dokunulmamalı, diş kesici kenarına yakın bölgeden tutularak kök yüzeyine temas edilmeden, mümkünse fazla kuvvet uygulamamaya özen göstererek yerine yerleştirilmeye çalışılabilir; ardından en kısa sürede diş hekimine ulaşılmalıdır. Diş yerine yerleştirilemiyor, çocuk uyum sağlayamıyor veya dışarda kalan dişin yüzeyleri yerine yerleştirmeye uygun görünmüyor ise vakit kaybetmeden dişin yeniden yerine yerleştirilmesinin uygun olup olmadığı konusunda profesyonel yardım alınmalı ve doğru tedavi vakit kaybetmeden uygulanmalıdır.
Dişi taşırken kurumasını önleyin
Diş hekimine gidene kadar geçen sürede dişin kurumasının engellenmesi için, temiz bir kapta süt veya serum fizyolojik içerisinde muhafaza edilebilir. Dişin kuru kaldığı veya yerine yerleştirilinceye kadar geçen sürenin uzamaması, diş yerine yerleştirildikten sonra görülebilecek komplikasyonların minimuma indirilebilmesi için önem arz eder.
Güvenlik notu: Dişin kalıcı olduğundan emin olunmadan veya çocuğun bilinci kapalıyken yerine yerleştirme denenmemelidir. Dişi çocuğun ağzında taşımayın; uygun sıvı içeren temiz bir kap kullanarak gecikmeden profesyonel yardım alın. Bu önlemler, acil sağlık değerlendirmesinin yerini tutmaz.
4. Diş hekimine başvururken olayın zamanı, darbenin şekli ve belirtiler hakkında hangi bilgiler aktarılmalı?
- Olayın tam olarak ne zaman gerçekleştiği ve hekime ulaşana kadar ne kadar zaman geçtiği,
- Eğer olay anında travma bölgesine veya travmadan etkilenen dişe bir müdahalede bulunulduysa ne yapıldığı,
- Düşme, çarpma, darbe veya spor kazası gibi olası etkenlerle travmanın oluş şekli, nasıl meydana geldiği,
- Dişte meydana gelen kırık, sallanma, dişin tamamen yerinden çıkması gibi bulgular ve kırık, dişin yerinden çıkması durumunda; kırık parçanın veya travma gören dişin nasıl muhafaza edildiği,
- Ağrı, kanama, şişlik, ağzı açıp kapatma sırasında zorlanma, dişlerin teması sırasında farklılaşma gibi travma sonrası başlayan şikayetler,
- Baş çarpması, bilinç kaybı, kusma gibi şikayetlerin veya başka bir yaralanmanın olup olmadığı,
- Varsa düzenli kullanılan ilaçlar, bilinen hastalıklar ve detaylı tıbbi geçmiş,
bilgilerinin eksiksiz olarak diş hekimine aktarılması gerekir.
5. Diş dışarıdan sağlam görünse veya ağrı geçse bile hangi durumlarda muayene ve takip gerekir?
Travmanın şiddeti küçük dahi olsa veya klinik ve radyolojik olarak bir travma bulgusu olmasa, diş dışardan sağlam görünse bile; dişlere gelen kuvvetler, dişin canlı kısmında, kök çevresindeki dokularda, dişi destekleyen yapılarda hasar bırakmış olabilir ve zaman içinde farklı komplikasyonlara yol açabilir, tedavi gerektiren durumlarla karşılaşabiliriz. Bu nedenle travma sonrasında, diş hekiminin değerlendirmesi ve yaralanmanın türüne göre uygun takip planının hastaya özel olarak oluşturulması önemlidir. Kontrol sıklığı travmanın şiddetine ve türüne göre belirlenmelidir.
Uzm. Dt. Nurgül Demir hakkında
Başkent Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin tam burslu eğitim programından 2011 yılında mezun olan Dr Nurgül Demir, Ankara Üniversitesi Çocuk Diş Hekimliği Anabilim Dalı’ndaki uzmanlık eğitimini 2015 yılında tamamlamıştır. Özel hastanede başladığı mesleki hayatına, kendi muayenehanesinde devam etmektedir. 2012 yılından bu yana çocuk diş hekimliğinin kapsadığı tüm tedavi alanlarında çalışan Dr Nurgül Demir, 2016 yılından beri genel anestezi ve sedasyon tecrübesi ile; diş hekimi fobisi olan ve diş hekimi koltuğunda işlem yapılması mümkün olmayan özel gereksinimli hastalara da hizmet vermektedir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez.
