Laktoz; süt ve süt ürünleri olan tereyağı, dondurma, peynir çeşitleri özellikle yumuşak olanlar, ayran, kefir gibi besinlerde bulunan şeker türüne verilen isimdir. Laktoz sadece inek sütü, keçi sütü gibi memeli sütlerinde değil anne sütünde de bulunmaktadır.
Bebeklerde laktoz intoleransı belirtileri nelerdir?
Laktoz intoleransı ise; bu besinlerin içerisinde bulunan şekeri sindiremeyen bebeklerde ve çocuklarda meydana gelen yakınmaların oluşturduğu durumdur. Laktozun sindirimini sağlayan intestinal laktaz enziminin tam, kısmi veya sekonder olarak eksikliği sonucu laktozun parçalanamaması ve şişkinlik, karın ağrısı, iştahsızlık, ishal, gaz, mide bulantısı, kolik benzeri yakınmalara neden olmasıdır. Bu belirtiler genellikle laktoz içeren gıdalar yedikten veya içtikten sonra 30 dakika ila 2 saat içinde görülmeye başlar.
Çocuklarda laktoz intoleransı tanısı nasıl konur?
Çocuklarda en az 2 hafta çocuğun beslenmesinde yer alan tüm süt ve süt ürünleri eliminasyonu yapılarak belirtilerin takibi önemlidir. Laktozlu yiyeceklerin alınmasından sonra semptomların ortaya çıkması ve diyetten laktoz çıkarıldığında semptomların ortadan kaybolması ile yani iyi bir öykü tanı koymak çoğu zaman mümkündür. Laktoz alımını takiben abdominal distansiyon, gaz, şişkinlik, kramp tarzında karın ağrısı, ishal, bulantı ortaya çıkabilir. Laktoz intoleransı özellikle çocuklarda tekrarlayan karın ağrısının önemli bir nedenidir. Bazı çocuklarda kabızlık ön planda olabilir.
Dışkıda indirgen maddenin ve laktozun gösterilmesi de tanıda değerlidir. Hidrojen nefes testi pratikte fazla kullanılmamakla beraber tanıda kullanılabilecek en güvenilir yöntemlerden bir tanesidir. İnce bağırsak biyopsileri de invazif işlem olmasına rağmen bazen tercih edilmektedir.
Özellikle deri ve solunum sistemi tutulumu olan bebeklerde inek sütü allerjisi de akla gelmeli ve primer laktoz intoleransı tanısı konulmadan önce bu yönde öykü alınmalıdır.
Laktaz, laktozu glukoz ve galaktoza parçalayan ve bağırsak mikrovillusların fırçamsı kenarlarında bulunan bir enzimdir. Bağırsak hücrelerinde hasar yapan çocuk hastalıklarında ( Rotavirüs başta olmak üzere Akut gastroenteritler, Giardiazis, paraziter enfeksiyonlar, malnutrisyon, Çölyak, Crohn hastalığı, sekonder laktoz intoleransının en sık nedenleridir.) sekonder olarak laktaz enzimi kaybı da olacağından sekonder laktoz intoleransı çocuklarda sık görülen bir durumdur.
Gıda alerjileri ve gıda intoleransları tıpkı laktoz intoleransı gibi bebeğin huzursuz olmasına neden olur. Bu durum bazı ebeveynlerde “laktoz intoleransı mı ve süt alerjisi mi” diye kafa karışıklığı yaratabilir. Bu iki durum benzer belirtiler göstermesine karşın tamamen farklıdır. İnek sütü protein allerjisi bağışıklık sistemini ilgilendirirken, laktoz intoleransı bir sindirim sistemi sorunudur. Bir gıdaya allerji ya da intolerans ikincil laktoz intoleransına sebebiyet verebileceğinden, bir arada bulunabilirler.
İkincil yani sekonder laktoz intoleransına bağlı bulgular bağırsaktaki problem ortadan kalktığında; örneğin annenin beslenmesinden bebeğin allerjisi olan gıdanın çıkarılması gibi bir durumda bebek anne sütüyle beslenmeye devam etse bile düzelir.
Tedavide nelere dikkat edelim?
Diyetten laktoz içeren tüm yiyeceklerin çıkarılması önemlidir. Bebeğin laktoz intoleransı belirtileri olduğu zaman, annenin diyetinden bu gıdaların kesilmesi, anne sütüyle besleme ile birlikte ihtiyacı olan bebeklerde ( malnütsiyon varsa kilo alamıyorsa , gelişmiyorsa ve kilo kaybı gibi sorunları varsa ) laktozsuz bebek formülası destekli de gidilebilir . Ancak yine de ilk 6 ay tavsiyemiz sadece anne sütü alınmasıdır.Hipoalerjenik bebek formülası ihtiyacı da iyi bir klinik takip, öykü İle bebeği tanıyan hekim tarafından belirlenecektir.
Süt ve süt ürünleri en önemli laktoz kaynakları olmakla beraber, hazır çorbalar, tavuklu ürünler, hazır salata sosları, kek, bisküviler de gizli laktoz kaynaklarıdır. Birçok süt ürünü olmayan hazır gıdalar da laktoz (peynir altı suyu vs içerik) içerdiğinden, çocukların beslenmesinde yiyeceklerin etiketinde yer alan maddelerin içeriği okunmalı ve buna göre önlem alınmalıdır.
Laktoz intoleransında diyetten laktoz içeren besinlerin çıkarılması ile kaliteli protein kaynakları azalabilir , vitamin ve mineral eksiklikleri sonucu uzun dönemde kemik mineralizasyonu bozulabilir. Bu nedenle diyet besin ögesi içeriği açısından da değerlendirilmeli, çocuğun yeterli kaliteli protein, kalsiyum, D vitamini aldığından emin olunmalıdır. Günlük kalsiyum miktarı hesaplanmalı ve alınan miktar ihtiyaçtan az ise kalsiyum desteği mutlaka verilmelidir.
Alternatif besleme yöntemleri bebeğimi nasıl etkileyecek? Diğer süt ürünlerini biberonla vermek ileride anne sütünü reddetmekle sonuçlanabilir mi? Emzirmeye daha sonra devam etmek için sütümü nasıl arttırabilirim? Bebeğim düzelecek mi? Yeterli kilo alabilecek mi? Laktoz intoleransı mı, besin allerjisi mi? Bu soruların cevabında ise çocuk hekimi tarafından aileye, anneye mutlaka danışmanlık verilmelidir.
